نظامی گنجوی اورتا عصرلر آذربایجان اینتیباه ادبییاتینین بؤیوک شاعریدیر. دؤورون طلبلرینه اویغون اولاراق اثرلرینی کلاسسیک پوئزیانین دیلی ساییلان فارسجا یازان نظامی یارادیجیلیغا لیریک شعرلرله باشلامیشدیر. شاعرین ایلک ایری حجملی اثری اولان “سیرلر خزینهسی” پوئماسی مثنوی شکلینده و قیسمن صوفی ائپوسو عنعنهلری چرچیوهسینده قلمه آلینمیشدیر. بو اثرین یازیلماسیندا اون بيرينجي عصر فارس شاعری سنانی غزنوینین “حقیقت الحقايق” اسرینین تأثیری بؤیوک اولموشدور. نظامی سونراکی دؤرد پوئماسینی یازارکن صوفی ائپوسونون گتیردیگی عنعنهلری آش

عادتن بئله دئییرلر: “تورکلر تاریخ یاراتدی، آنجاق یازمادی”. طبیعی کی، بو ایفادهنین ایشلدیلمهسینده معیین حقیقت واردیر، چونکی تاریخین قدیم تاریخینین یازیلی منبعلری اولدوقجا آزدیر، یاخود دا کیملرینسه طرفیندن بیلهرکدن محو ائدیلمیشدیر. آنجاق بونونلا بئله تورک خالق تفکرونده اونون تاریخی ایله باغلی چوخ ایزلر واردیر کی، بونلارا شیفاهی خالق ادبیاتی نومونهلرینده تئز – تئز راست گلمک اولار. اصلینده خالق ادبیاتینین ناغیل، لطیفه، داستان ژانرلاریندا نقل ائدیلن هر بیر حادثه کونکرئت بیر زامانلا علاقهداردیر و همین دؤورون اجتماع

بایاتی آذربایجان پوئزیاسینین همیشه جاوان باباسی، دؤردجه میصرادا یئری گلنده دؤرد قیتهنین دردینی چکمیی باجاران پوئزیا “پهلوانی”. تعبیر موناسیب اولماسا دا یئریدیر: فراستلی قاریشقا نه بویدا یوک قالدیریر! “بایاتیلارین هر بیری بیر تالعیین اوغورسوزلوغو، بیر عؤمرون ائنیش-یوخوشو، ائلین-اوبانین دردسری ایله باغلیدیر. اونلارین هر بیری بیر حادثهده یارانیب آغیزدان-آغیزا کئچیر، ایللرین محک داشینا توخونوب بوللورلاشیر، جیلالانیر، گلیب چاغیمیزا چاتیر… اونا گؤره ده بو گون بیز اونلارداکی کامیللییه، بوتؤولویه، گؤزللیک و درینلییه حئیران

ایمام زادا باغلاری یاشیلدی یاپراقلارینذریم قبول اولدی یاندیرین چیراقلاریآذربایجان تورک موسلمان خالقینین ایناجلاریندان اولان بایاتی و یا خود مینجیق فالی خالق روایتلرینده بئله نقل اولور کی: خانیم فاطمه زهرا (س) بو آیدا چوخ آغیر گونلر کئچیرمیش بئله بویورموش کی هر کیم بو آیین آخیرین منه خبر وئرسه اونا موشتولوق وئررم. اونا گؤره ده آذربایجان تورک ائللری بو آیی نحس بیر آی بیلیرلر و حتی بیر شئی دوشوب سینان زامان بونا اینانیرلار کی تانری اوچونجو بلانی ده اوزاق ائله دی..اورمو شهرینده بو اینانجلارا دایاناراق صفر آیینین آخیر چرشنبه سی بایاتی